4 De tegenaanval

 

4.6 DE WEG NAAR TOKYO

In april 1945 werd het duidelijk dat de aanval op Japan eerder zou vallen en er ontstond een grote behoefte aan scheepsruimte. Voor dit doel zag MacArthur er vanaf om Nederlands-Indië met 10 divisies snel te bezetten. Er zijn nog plannen uitgewerkt voor een gecombineerde aanval op Nederlands-Indië van Australiërs en Engelse troepen, maar ook die aanval werd afgelast. Dit besluit zou de bevrijding van Java enorm vertragen en de tragische ontwikkelingen daar de vrije loop laten.

Na de ervaringen in de Philippijnen, Iwo-Jima en Okinawa was men beducht voor een bloedige en langdurige strijd in Japan, met zeker een miljoen doden aan de zijde van de Amerikanen. Daarvoor zouden troepen en materieel uit Europa moeten overkomen, om opnieuw te worden ingezet tegen een nog wredere, nu desperate vijand. De verliezen onder de Japanse bevolking werd op meerdere miljoenen geraamd. Na-oorlogse Japanse studies op basis van de fanatieke Japanse guerilla in Nieuw Guinea en de Philippijnen toonden aan dat deze schattingen te laag waren. Was de invasie doorgezet, aldus een der rapporten, dan "zou het aantal doden onder de Japanse bevolking zeker tientallen miljoenen hebben bedragen, waarmee het voortbestaan van Japan als natie ernstig bedreigd zou zijn geweest".

Aan Japan werd medegedeeld dat de strijd nu gestaakt moest worden, zo niet dan zou een afschrikwekkend wapen ingezet worden. De Japanse chefs van staven hadden al eind 1943 gemeld, dat verdediging van het rijk onmogelijk was geworden en vroegen om onderhandelingen op basis van teruggave van alle veroverde gebieden. De Japanse regering ging daar toen niet op in en ook nu bleef zij zwijgen.

Op 6 augustus 1945 viel de eerste atoombom op Hiroshima, weer zweeg Tokyo.

De tweede bom viel op Nagasaki op 9 augustus; de Japanse regering en de strijdkrachten waren opnieuw niet in staat tot het formuleren van een eenslui­dend standpunt. De beide bommen hadden een kwart miljoen slachtoffers gevraagd.

Een bombardementspauze werd aangekondigd. Pas toen die werd opgeheven en de B-29's weer opstegen, stemde de Keizer op 15 augustus 1945 via een radiotoespraak in met een onvoorwaardelijke overgave. Tussen het opnemen van de keizerlijke toespraak en de uitzending ervan vonden in Tokyo twee staatsgrepen plaats, bij de keizerlijke garde en door een groep hoge officieren in Nijubashi. Beide sorteerden echter geen effect. De Keizer zelf heeft er toen serieus rekening mee gehouden, dat hij zijn daad niet zou overleven.

De ondertekening van de Japanse overgave vond plaats op het Amerikaanse slagschip Missouri in de baai van Tokyo, 2 september 1945. Generaal MacArthur heeft daarbij onder meer het volgende gezegd:

" Beter is het voor ons, overwinnaars en verslagenen, om ons te verheffen tot die hoogste staat van waardigheid, die alleen de geheiligde doelen welke wij willen dienen tot voordeel kan strekken. En door aan onze volkeren zonder enige beperking de getrouwe nakoming toe te vertrouwen van de verbintenis, die zij hier formeel op zich nemen.

Het is de hoop van de gehele mensheid, dat van nu af een betere wereld zal verrijzen uit het bloed en de slachting van het verleden. Een wereld gegrond op vertrouwen en begrip.

Een wereld toegewijd aan de waardigheid van de mens en de vervulling van zijn meest geliefde wensen: vrijheid, verdraagzaamheid en rechtvaardigheid"

In de bezette gebieden werd de capitulatie aanvankelijk verzwegen, ook al omdat de boodschap van de Keizer, door hem uitgesproken conform het taalgebruik aan het Japanse hof, maar door weinigen gevolgd kon worden. In de Japanse gevangenissen, in de kampen voor krijgsgevangenen en burger-geïnterneerden zou het grote nieuws pas een week later, op 22 augustus 1945 formeel bekend gemaakt worden.

Dat betekende nog voor lang niet iedereen de bevrijding.

Uit 'Dagnotities van een kind' van Ella Muller:

Zo herinnerde zij zich de avond in  augustus 1945 in Ambarawa: "Een mooie tropische avond, een zoele lucht en een oranjeachtige maan. De jap vertelt dat het vrede is".