Bij de overgave was bedongen dat Japan alle locale en regionale  legers zou ontbinden. Zo ook in Indonesië, maar dit ontnam de nieuwe Republiek de strakke en gedisciplineerde organisatie van haar Peta- en Heihostrijdkrachten. De gedemobiliseerde militairen sloten zich aan bij de losse jeugdgroepen van Pemoeda's en Pelopors. Daar ontstond al snel diepe rivaliteit tussen de Petavrijwilligers, de voormalige KNIL-Heiho hulpsoldaten en de religieuze Hisboelah en Darul Islamgroepen. In december 1945 werd door een correspondente van het Rode Kruis alleen op WestJava al een dertigtal zelfstandig opererende legers en legertjes geteld.

Eén mening hadden deze groepen gemeen: zij hadden hun eigen land onder oorlogsomstandigheden drie jaar draaiend gehouden, waren geïndoctrineerd door het Japanse denken van nimmer opgeven en dachten er niet aan om op welke wijze dan ook de zeggenschap over hun land nog met iemand te delen: "100% MERDEKA!"

Het uitblijven van de geallieerde troepen tot oktober 1945 en de passieve houding van de Britten nadien heeft deze groepen alleen maar in deze houding gesterkt. Veel van de uit internering teruggekeerde Nederlanders werden als "spion" geliquideerd, waaronder een aantal ambtenaren van het Binnenlands Bestuur, die naar hun standplaats terugkeerden om hun taak weer op zich te nemen. Vrouwenkampen werden aangevallen en beschoten, soms met handgranaten en sluipschutters. In Bandoeng en Semarang moesten Japanse krijgsgevangenen herbewapend worden om de terreur te keren. Op 28 oktober 1945 vielen de Indonesiërs in Soerabaya de Britse troepen aan, op 30 oktober werd de Britse brigade-generaal Mallaby vermoord. In de eerste week van november sloegen de Britten hard terug, bevrijdden 6000 Nederlanders en Indische Nederlanders uit de gevangenis, enkele honderden van hen werden door de Indonesiërs gedood. Nog 5000 gevangenen werden naar het binnenland afgevoerd, lopend tot aan Ngawi toe, en bleven nog anderhalf jaar gevangenen van de Republiek.

Het ziekenhuis in Magelang en de vrouwenkampen in Ambarawa moesten eind oktober door Ghurka's worden ontzet, nadat de Japanse bewaking een week eerder naar Semarang was gevlucht. Daarna waren de kampen dagen achtereen met mortieren en later met artillerie bescho­ten. Eind november werden Magelang en Ambarawa ontruimd en vielen de geallieerden met 28.000 bevrijde kampbewoners terug op Semarang.

In die maanden lieten veel Indische Nederlanders en Chinezen het leven, of werden samen met opnieuw geïnterneerde Nederlanders gegijzeld. Het aantal slachtoffers van de periode augustus 1945 tot januari 1946 is niet geregistreerd; schattingen vermelden aantallen van 3500-5000 doden en 50-60.000 gevangenen.

Deze aantallen zijn het resultaat van twee aparte ontwikkelingen: de omgekomen slachtoffers waren het gevolg van de terreur-acties van losse strijdgroepen of rampokbenden tegen alles wat blank, Indo of Chinees was. Maar de interneringen kwamen goeddeels voort uit de reactie daarop vanuit de leiding van de jonge Republiek, waar men begreep dat deze moordpartijen de reputatie van de nieuwe staat ernstig konden benadelen. Men koos voor massale internering door de politie van de bedreigde groepen. Hoewel het beleid in de vele kampen niet altijd het karakter droeg van bescherming, is het zeker dat hiermee erger is voorkomen. Voor de geïnterneerden duurde het soms nog tot voorjaar 1947 voor zij uit de Republikijnse kampen werden vrijgelaten.

_______________________________________________________________