MODJOKERTO

Een triest verhaal over een schip en haar bemanning. Het gaat hier over de Modjokerto een vrachtschip behorende tot de vloot van de Rotterdamsche Lloyd. De Rotterdamsche Lloyd voerde de directie over dit schip van 1922 tot 1942. In de jaren 1933 en 1934 werd de Modjokerto verbouwd bij Wilton Fijenoord en bij deze verbouwing werd de voortstuwing veranderd van een stoomschip in een motorschip.

Wellicht was de Modjokerto nooit meer in beeld gekomen, behalve dan in onze geschiedschrijving over de boten die verloren zijn gegaan in de laatste WOII. Maar deze zomer gebeurde er een opmerkelijk feit. In een vuilcontainer in Rotterdam vond iemand een koperen plaat. Ik kom hier later op terug.

Waarom die belangstelling van mij voor Modjokerto als plaats op Oost Java en de beide schepen van Rotterdamsche Lloyd. Ja … … …, want na de eerste Modjokerto is er bij de RL een tweede Modjokerto gekomen. Die belangstelling van mij naar deze naam is heel eenvoudig:

*   In 1903 is mijn moeder geboren in Modjokerto, op een suikeronderneming Sedatie. Alwaar mijn grootvader hoofdmachinist was.

*   Deze zomer (2003) is dus een koperen herdenkingsplaats gevonden in Rotterdam van de getorpedeerde Modjokerto uit WOII.

*      En ik heb zelf  als stuurman gezeten op de nieuwe Modjokerto.

Maar dit verhaal gaat over het eerste m.s. Modjokerto. Voor dit verhaal heb ik diverse bronnen gebruikt, nl. Ronald van Erkel in de Nedlloyd Pensioenkrant, jaargang 8, nummer 5. Tevens een verslag van S.J. Graaf van Limburg Stirum, uit zijn boek Varen in Oorlogstijd, het verslag van K.W.L. Bezemer uit zijn boek Geschiedenis van de Nederlandse Koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog, uit het gedenkboek van de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd 120 Jaar Zeevaart  en  van het Internet.

Tijdens de laatste WOII zijn verschillende schepen met man en muis vergaan als gevolg van vijandelijke actie. Ook de Modjokerto van Rotterdamsche Lloyd is onder die omstandigheden gebleven.

Onder bevel van kapitein J. Verhagen vertrok de Modjokerto op 27 februari 1942 uit Tjilatjap. Een dag nadat de "Siantar" van Tjilatjap was vertrokken, kreeg de kapitein van de Modjokerto eveneens bevel onmiddellijk de haven te verlaten en te trachten Colombo te bereiken. Een deel van de bemanning vertoefde aan de wal om op verhaal te komen van een zeer inspannende reis, die men net achter de rug had. Tijd om hen terug te laten komen was er niet en aangevuld met een noodbemanning, ging de Modjokerto naar zee.

Op 1 maart 1942 werd door het Siantar een radiobericht, van de Modjokerto opgevangen, dat dit schip door een vliegtuig werd achtervolgd. Een half uur later meldde de Modjokerto, dat ook een oorlogsschip in zicht  was gekomen, vermoedelijk een Japanner. In angstige spanning bleef de marconist op de Siantar luisteren aan zijn radioapparatuur en weer half uur later, seinde zijn collega van de Modjokerto een noodsein uit: "Modjokerto zinkende op 12E 40' Zuiderbreedte en 106E 40' Oosterlengte.

Dit waren de laatste levenstekens, die van de ongelukkig bemanning werden vernomen. Ieder, die uit de verhalen kennis heeft genomen van het meer dan beestachtige optreden van de Jappen, zal wel begrijpen, dat allen, die met reddingboten wisten te ontkomen, door de bruten in koelen bloede zijn vermoord.

-Tot zover het verslag uit 1947 van S.J. Graaf van Limburg Stirum.-

De Modjokerto heeft gevaren van 1922 tot 1942. De Siantar was haar zusterschip. Op 1 maart 1942 werd de Modjokerto tot zinken gebracht door de Japanse onderzeeboot I-54, met torpedo's en geschutsvuur. In totaal zijn 42 bemanningsleden omgekomen.

In 1946 is er weer voor de Koninklijke Rotterdamsche Lloyd een Modjokerto gebouwd. De naamgenoot, gebouwd in 1946, is inmiddels gesloopt. Maar nu het curieuze. Aanboord was een gedenkplaat bevestigd van de zo tragische gezonken eerste Modjokerto.  

Deze gedenkplaat is dus dit jaar (2003) weer bovenwater gekomen.

De 28 Chinezen die ook aan boord waren, zijn niet vernoemd op deze gedenkplaat. De namen van deze Chinezen zijn:

Chan Kam – bootsman; Mak Fat – timmerman; Tsing Fay – verver; Chan Chok –kwartiermeester; Cheong Yam – kwartiermeester; Cheong Yew – matroos; Leung Shin Wing – matroos; Leung Lo – matroos; Chan Choy – matroos; Ho Kam Soy – matroos; Loo Kam Shun – matroos; Loo Yan – matroos; Chan Ming – matroos; Wong Hoo – kok; Chan Yoy – kok; Cheong Nai – koksmaat; Lan Hong – stoker; Yeung Shan – stoker; Lam Hong – stoker; Ling Ying – stoker; Yin Ki – stoker; Tse Chan – olieman; Wong Sui – olieman; Chang Yok Cho – fitter; Jin Tin – fitter; Yang Tien – fitter; Wong Ah Ling – fitter; Chang Yok Cho – fitter.

Vermeld moet nog worden, dat er een aantal Indonesische schepelingen aan boord waren. Deze namen zijn tot op heden niet bekend.

Maar we weten nu ietsje meer van het drama van de Modjokerto.

Uit een rapport van de Rotterdamsche Lloyd blijkt, dat in de tweede helft van 1946 in Kendari (Zuid Celebes) een massagraf werd gevonden, waarin ook bemanningsleden van de Modjokerto konden worden geïdentificeerd.

De overlevenden zijn door de Japanse onderzeeër I-54 (later de I-154) overgebracht naar Celebes en daar, in strijd met ieder oorlogsrecht, in een kamp geëxecuteerd. Om hoeveel overlevenden het daarbij ging, zal wel nooit te achterhalen zijn. Mogelijk zijn de Indonesische opvarenden zoals meer gebeurde, vrijgelaten in Celebes, maar wat de Chinezen betreft is dat twijfelachtig. Daarom is het juiste aantal omgekomen opvarenden van de Modjokerto niet bekend.

Op internet kwam ik iets te weten over de onderzeeër I-54.

.

 HIJMS Submarine I-154: Tabular Record of Movement

© 2001-2002 Bob Hackett & Sander Kingsepp

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
15 December 1927:
Completed at the Sasebo Navy Yard commissioned in the IJN as the I-54 and based in the Kure Naval District.

November 1941:
The 1-54 is in Rear Admiral Yoshitomi Setsuzo's SubRon 4 in Captain Moritsugu Kijima's SubDiv 18 with the I-53 and the I-55. LtCdr Kobayashi Shigeo is the Commanding Officer.

1 December 1941:
Departs Samah, Hainan Island, China.

8 December 1941: Operation "E" - The Invasion of Malaya:
Japanese forces land on the Kra Isthmus of Thailand and NE Malaya. South China Sea. The I-54 and the I-55 form a patrol line NE of Kuantan, Malaya.

20 December 1941:
Arrives at Camranh Bay, Indochina.

12 January 1942:
Departs Camranh to patrol off Singapore.

21 January 1942:
Returns to Camranh.

 7 February 1942:
Departs Camranh.

 8 February 1942: The Invasions of Sumatra and Java, Netherlands East Indies:
Vice Admiral Takahashi Ibo's (former CO of KIRISHIMA) Second Fleet, Southern Force, Netherlands East Indies Eastern Force invades Bali (19 February). Ibo's Western Force under Vice Admiral Ozawa Jisaburo (former CO of HARUNA), together with an airborne assault, captures the oil refineries at Palembang, Sumatra (14 February), then lands troops at Bantam Bay, Merak and Eretenwetan and takes the capital of Batavia (5 March).

20 February 1942:
Transits the Lombok Strait, Java into the Indian Ocean, later sinks two merchants S of Java.

1 March 1942:
Indian Ocean. The 8,806-ton Dutch freighter MODJOKERTO, attempting to escape from Tjilatjap to Australia, is intercepted by the IJN destroyers KASUMI and the SHIRANUHI. The MODJOKERTO is damaged but slips away.

The I-54 finds the MODJOKERTO, then torpedoes, shells and sinks her at 12-40S, 106-40E.

9 March 1942:
Arrives at Staring Bay, Celebes.

10 March 1942:
Reassigned to the Kure Guard Unit.

16 March 1942:
Departs Staring.

25 March 1942:
Arrives at Kure. Used as a training ship thereafter.

10 April 1942:
The 1-54 is in the Kure Naval District Submarine Force's SubDiv 18 with the I-53 and the I-55.

20 May 1942:
The I-54 is renumbered as the I-154. Continues training duties.

31 January 1944:
Redesignated as reserve ship, anchored at submarine school and laid up without a crew.

15 August 1945:
The Emperor Hirohito (Showa) broadcasts an Imperial Rescript calling for an end to the hostilities.

20 November 1945:
Removed from the Navy List.

May 1946: Inland Sea. Scuttled in the Iyo Nada.

Totslot van dit trieste verhaal kan ik zeggen, dat de koperen herdenkingsplaat waarschijnlijk in het Reddingsmuseum van Hoek van Holland komt. De 28 namen van de Chinese bemanningsleden worden daarbij op een aparte plaquette bijgeplaatst. Zodra de namen van de omgekomen Indonesiërs bekend zijn, zullen zij ook in dit museum bij de plaquette komen te hangen.

R.H.Gallas

______________________________________